يا با ضم هر دو ) همان است . و آن شبيه است به مصطكى و طبيعت آن گرم باشد . نيز : كندر نوعى از صمغ و آن لبان نرينه است . صمغ درختى است قريب به دو ذراع و خارناك ، برگ آن شبيه به برگ آس است . و آن در كوههاى يمن يافته شود . و به يونانى خندروس Xondros گويند . رك : برهان و حاشيه . و نيز عقار ص 26 ( 131 ) 83 / 16 : نوبه - عبارت متن ( ص 252 ) : « ثم هذه البلدة و ما خصت به من الرمى . . . » نسخهء عكسى ( ورق 132 آ ) « ثم النوبة و ما قد خصوا به من جودة الرمى . . . » دربارهء نوبه ، رك : حدود 198 ، مسالك و ممالك 39 ، در ذكر ديار مغرب ، و مستوفى 201 و 210 . ياقوت گويد : نوبه بلاد پهناورى است در جنوب مصر . . . و آغاز شهرهاى ايشان پس از اسوان است . و نام شهر مركزى نوبه « دمقله » است . در حاشيهء برهان گويد : نوبه ( ساحل طلا ) ناحيه‌اى است در افريقا كه شامل نيمهء شمالى سودان است . و قريب سه ميليون سكنه دارد . رك : ذيل نوبه . ( 132 ) 84 / 1 : نمور - بر وزن حضور ، جمع نمر ( با فتح نون و كسر ميم ، و نيز با كسر نون و سكون ميم و فتح نون و سكون ميم ) و به معنى پلنگ است . ليكن در اينجا ظاهرا به عنوان جمع نمره ( با فتح نون و كسر ميم و فتح راء ) به كار رفته است و به معناى نوعى جامه است كه خط خط و چون پوست بلنگ است . گر چه در اين معنى جمع آن نمار ( با كسر نون ) است . نيز نوعى برد است . رك : فرهنگ البسه ، ص 400 ( 133 ) 84 / 4 : تمساح - نهنگ . . . صاحب « مؤيد الفضلا » مىگويد : شير آبى است . و بعضى ديگر مىگويند جانورى است آبى به صورت سوسمار و طولش زياده بر پانزده گز مىباشد . و بر خلاف جانوران ديگر ، هنگام خوردن فك اعلايش حركت مىكند . گويند در كرانهء آب و در زير ريگ بيضه نهد . آنچه از آن بيضه ، آب بدان رسد نهنگ شود و آنچه آب نرسد سقنقور . و عربان تمساح خوانند . در اوراق مانوى ( پهلوى ) Mhng به معنى ( تمساح Crocodile ) . نهنگ همان جانورى است كه در لاتينى كروكوديلوس Crocodilus و در عربى تمساح خوانند . نهنگ رود نيل معروف است . رودكى گويد : بر كشتى عمر تكيه كم كن * كاين نيل نشيمن نهنگ است . نهنگ را با وال ( - بال ) نبايد اشتباه كرد . رك : برهان و حاشيه ، و « ماهى وال يا بال » مقالهء آقاى مينوى - يغما ، سال اول ، شمارهء 10 ص 452 - 456 نيز : حيوة الحيوان . ذيل تمساح . و عجائب الاقاليم السبعه ، ص 138 ، و نهاية الارب ، ج 10 ص 314 . و النيل . اميل لودويك ، ترجمهء عادل زعيتر ،